Ten sam fonem nie zawsze brzmi identycznie. Alofon to uwarunkowany kontekstowo wariant fonemu, który nie zmienia znaczenia słowa w danym języku.

Angielskie przydechowe [pʰ] w pin i nieprzydechowe [p] w spin są alofonami /p/. Użytkownicy traktują je jako ten sam dźwięk, mimo że instrumenty wyraźnie się od siebie różnią. Kontrast fonemiczny w jednym języku może być alofoniczny w innym.

Fonolodzy znajdują alofony, sprawdzając rozkład komplementarny i brak par minimalnych. Wąska transkrypcja zmusza uczniów do zauważania szczegółów, które ich rodzima fonologia zazwyczaj pomija. Reguły alofoniczne stanowią podstawową część wzorca dźwiękowego każdego języka.

• Przewidywalna odmiana fonemu
• Nie rozróżnia znaczenia w języku
• Często w dystrybucji uzupełniającej
• Specyficzne dla danego języka, a nie uniwersalne