Niektóre społeczeństwa rozwinęły miasta, pismo i scentralizowaną władzę. Cywilizacja to termin używany przez historyków i archeologów w odniesieniu do złożonych, zorganizowanych społeczeństw, charakteryzujących się ośrodkami miejskimi, wyspecjalizowaną pracą, zinstytucjonalizowanym rządem, a często także umiejętnością czytania i pisania lub zaawansowaną archiwizacją dokumentów.

Wczesne przykłady powstały w dolinach rzecznych – Mezopotamii, Egipcie, Indusie i Chinach – gdzie intensywne rolnictwo sprzyjało gęstnieniu populacji. Późniejsze cywilizacje pojawiły się w Mezoameryce, Andach i innych miejscach, w odmiennych warunkach ekologicznych. Handel, wojny i wymiana kulturowa łączyły wiele z nich na dużych odległościach.

Słowo to może mieć wydźwięk wartościujący, sugerując wyższość nad społeczeństwami niezurbanizowanymi; współczesna nauka traktuje je raczej jako kategorię opisową dla określonej formy złożoności społecznej. Upadek, transformacja i ciągłość – wszystkie te zjawiska pojawiają się w długofalowych zapisach. Badanie cywilizacji ujawnia zarówno osiągnięcia, jak i słabości organizacji na dużą skalę.

• Złożone zorganizowane społeczeństwo z miastami i rządem
• Często zawiera elementy pisania i specjalistycznej pracy
• Powstały niezależnie w kilku regionach świata
• Badany jako forma złożoności społecznej