Dzieła sztuki zazwyczaj grupują się w rozpoznawalne typy. Gatunek to kategoria definiowana przez wspólne konwencje formy, stylu lub tematu. Powieści kryminalne przedstawiają zbrodnię i śledztwo; sonety podążają za ustalonym schematem rymów i mają ustaloną długość; filmy westernowe zazwyczaj rozgrywają się na pograniczu i przedstawiają konflikt między porządkiem a bezprawiem. Czytelnicy i widzowie kierują się oczekiwaniami gatunkowymi, aby zorientować się w sytuacji i ocenić, w jaki sposób dane dzieło spełnia lub podważa te oczekiwania.

Gatunki ewoluują. Pojawiają się nowe kombinacje, stare zanikają, a formy hybrydowe zacierają granice. Jedno dzieło może należeć do więcej niż jednego gatunku jednocześnie. Kategorie marketingowe często upraszczają krajobraz, ale leżące u ich podstaw konwencje pozostają użyteczne zarówno dla twórców, jak i odbiorców. Pisarze, którzy rozumieją gatunek, w którym pracują, potrafią świadomie decydować, kiedy sprostać oczekiwaniom, a kiedy zaskoczyć.

Badanie gatunków ujawnia niewypowiedziane kontrakty między twórcami a odbiorcami sztuki. Te kontrakty nie są sztywnymi prawami, lecz wzorcami, które okazały się skuteczne w porządkowaniu doświadczenia i generowaniu znaczenia. Ich rozpoznanie pogłębia zarówno przyjemność płynącą ze znajomości, jak i wpływ innowacji.