Sommige atoomkernen zijn instabiel. Ze vervallen na verloop van tijd en zenden daarbij deeltjes of energie uit. Dat proces noemen we radioactiviteit. Het werd ontdekt door Henri Becquerel in 1896 en bestudeerd door Marie en Pierre Curie. Radioactiviteit kent drie hoofdvormen: alfaverval, bètaverval en gammaverval. Bij alfaverval komt een heliumkern vrij. Bij bètaverval komt een elektron of positron vrij. Bij gammaverval komt een foton met hoge energie vrij. Elk type heeft een verschillend doordringend vermogen. Alfadeeltjes kunnen worden tegengehouden door een vel papier. Bètadeeltjes kunnen worden tegengehouden door een paar millimeter aluminium. Gammastraling vereist een dikke laag lood of beton.

Radioactiviteit wordt gemeten in becquerels, wat het aantal vervallen per seconde aangeeft. De halfwaardetijd van een radioactief isotoop is de tijd die nodig is voordat de helft van de atomen is vervallen. Halfwaardetijden variëren van fracties van een seconde tot miljarden jaren. Uranium-238 heeft een halfwaardetijd van 4,5 miljard jaar. Koolstof-14 heeft een halfwaardetijd van 5730 jaar. Daardoor is het nuttig voor het dateren van archeologische artefacten. Radioactiviteit heeft vele toepassingen. Het levert energie voor kernreactoren. Het wordt gebruikt bij medische beeldvorming en kankerbehandeling. Het wordt gebruikt in rookmelders en bij het steriliseren van medische apparatuur. Maar het brengt ook risico's met zich mee. Straling kan cellen beschadigen en kanker veroorzaken. Radioactief afval blijft duizenden jaren gevaarlijk. Het beheer van dat afval is een van de uitdagingen van kernenergie.

Feiten over radioactiviteit

• Definitie. Emissie van deeltjes of energie uit onstabiele kernen.
• Types. Alpha, beta, gamma.
• Half-life. Time for half the atoms is decay.
• Unit. Becquerel (Bq).
• Gebruik. Energie, medicijnen, dating, rookmelders.

Radioactiviteit is niet hetzelfde als straling. Radioactiviteit is het proces. Straling is de uitgezonden energie.