Structuralisme is een analysemethode die zich richt op onderliggende structuren. Het zoekt naar de diepere patronen die de oppervlakkige verschijnselen vormgeven. In de taalkunde zoekt het naar de regels van de taal. In de antropologie zoekt het naar de structuren van mythe en verwantschap. In de literatuurwetenschap zoekt het naar de structuren van het verhaal. Het oppervlak varieert. De structuur blijft constant.

De stroming ontstond in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw in Frankrijk. Claude Lévi-Strauss paste het structuralisme toe op de antropologie. Roland Barthes paste het toe op de literatuur. Ferdinand de Saussure legde de taalkundige basis. Zij betoogden dat betekenis voortkomt uit verschil. Een woord betekent wat het betekent omdat het geen ander woord is. De structuur is een systeem van verschillen.

Structuralistische concepten

• Langue en parole: het systeem en het gebruik ervan.
• Betekenaar en betekenis: het woord en het concept.
• Binaire opposities: paren van termen die de betekenis structureren.
• Dieptestructuur: de onderliggende regels.
• Oppervlaktestructuur: de waarneembare verschijnselen.

Structuralisme was invloedrijk. Het bood een wetenschappelijke benadering van cultuur. Het zocht naar universele patronen. Het daagde het idee uit dat betekenis subjectief is. Het betoogde dat betekenis systematisch is. Maar het structuralisme werd bekritiseerd. Poststructuralisten zeiden dat het te statisch was. Het negeerde de geschiedenis. Het negeerde macht. Het ging uit van een stabiele structuur die niet bestaat. Het structuralisme raakte in de jaren 70 in verval. Maar de invloed ervan blijft. Het leerde ons te zoeken naar diepere patronen. Het leerde ons dat betekenis relationeel is. Het leerde ons dat de oppervlakte niet het hele verhaal vertelt. Structuralisme is een methode. Het is niet de enige methode. Maar het is een krachtige methode. Het kijkt onder de oppervlakte. Het vindt de structuur. Dat is de bijdrage ervan.