Politieke gemeenschappen maken zich soms los van externe overheersing. Onafhankelijkheid is de toestand van een staat of natie die niet onderworpen is aan de soevereiniteit van een andere macht. Dit wordt doorgaans geformaliseerd door middel van een verklaring, een verdrag of internationale erkenning.

Onafhankelijkheidsbewegingen hebben zich gebaseerd op uiteenlopende ideologieën – liberaal, nationalistisch, socialistisch – en hebben gebruikgemaakt van onderhandelingen, geweldloze druk en gewapende strijd. De twintigste eeuw kende een golf van onafhankelijkheidsbewegingen toen Europese rijken uiteenvielen. Nieuwe staten stonden vervolgens voor de taak om instellingen op te bouwen en burgerschap te definiëren.

Juridische onafhankelijkheid leidt niet automatisch tot economische autonomie of interne cohesie. Historici onderzoeken zowel het moment van machtsoverdracht als de langere processen die eraan voorafgingen en erop volgden. Vieringen van de onafhankelijkheid worden vaak centrale rituelen van nationale identiteit.

• Vrijheid van externe politieke controle
• Geformaliseerd door verklaring of erkenning
• Bereikt door middel van diverse strategieën.
• Gevolgd door uitdagingen op het gebied van staatsvorming.