Ironie is een contrast tussen verwachting en werkelijkheid, of tussen wat gezegd wordt en wat bedoeld wordt. Het gedijt op de kloof tussen schijn en waarheid.

Verbale ironie treedt op wanneer een spreker iets zegt maar iets anders bedoelt, vaak het tegenovergestelde. Situationele ironie treedt op wanneer gebeurtenissen anders uitpakken dan verwacht. Dramatische ironie treedt op wanneer het publiek iets weet wat de personages niet weten. Alle drie vormen berusten op een dubbel bewustzijn: de oppervlakte en de onderliggende werkelijkheid. Ironie kan komisch, bitter, mild of tragisch zijn, afhankelijk van de inzet en de toon.

Het herkennen van ironie vereist contextueel inzicht; dezelfde zin kan letterlijk of ironisch zijn, afhankelijk van de situatie en de manier waarop hij wordt geformuleerd. Schrijvers signaleren ironie door middel van toon, incongruiteit, overdrijving of de volgorde van gebeurtenissen. Te voor de hand liggende ironie komt geforceerd over; geslaagde ironie geeft de lezer het plezier om door de oppervlakte heen te kijken naar een complexere waarheid.

Wanneer de betekenis in de tegenstrijdigheid schuilt in plaats van in de rechtstreekse bewering, is er sprake van ironie.