Sự mỉa mai là sự tương phản giữa kỳ vọng và thực tế, hay giữa những gì được nói ra và những gì được ngụ ý. Nó phát triển mạnh mẽ nhờ khoảng cách giữa vẻ bề ngoài và sự thật.

Mỉa mai bằng lời nói xảy ra khi người nói nói một đằng nhưng lại có ý một nẻo khác, thường là trái ngược. Mỉa mai tình huống xảy ra khi các sự kiện diễn ra trái ngược với dự đoán. Mỉa mai kịch tính xảy ra khi khán giả biết những điều mà các nhân vật không biết. Cả ba hình thức này đều dựa trên nhận thức kép: thực tế bề ngoài và thực tế tiềm ẩn. Mỉa mai có thể mang tính hài hước, cay đắng, nhẹ nhàng hoặc bi kịch tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của vấn đề và giọng điệu.

Nhận biết sự mỉa mai đòi hỏi sự nhạy bén về ngữ cảnh; cùng một câu có thể mang nghĩa đen hoặc mỉa mai tùy thuộc vào tình huống và cách diễn đạt. Người viết thể hiện sự mỉa mai thông qua giọng điệu, sự không phù hợp, sự phóng đại hoặc cách sắp xếp các sự kiện. Sự mỉa mai quá lộ liễu sẽ tạo cảm giác gượng ép; sự mỉa mai được sử dụng thành công sẽ mang lại cho người đọc niềm vui khi nhìn thấu qua bề mặt để thấy được một sự thật phức tạp hơn.

Khi ý nghĩa nằm ở sự khác biệt chứ không phải ở lời tuyên bố thẳng thắn, thì đó là lúc sự mỉa mai phát huy tác dụng.