Directe karakterisering vindt plaats wanneer de verteller of een ander personage de lezer expliciet vertelt hoe een personage is. Karaktertrekken worden expliciet genoemd in plaats van geïmpliceerd door middel van handelingen of dialogen.

"Ze was een genereuze vrouw" is een directe karakterisering. Het alternatief – laten zien hoe het personage tijd en middelen schenkt zonder dat erom gevraagd wordt – is indirect. Beide methoden zijn nuttig. Directe karakterisering is efficiënt en kan snel basiseigenschappen vaststellen; te vaak gebruikt, voelt het bot aan en laat het de lezer weinig werk te doen. Bekwame schrijvers combineren de twee vaak, door een eigenschap te benoemen en die vervolgens te demonstreren, of door latere acties een aanvankelijke directe bewering te laten nuanceren.

Bij een ik-vertelling karakteriseren de directe opmerkingen van de spreker over anderen ook de spreker zelf, omdat de oordelen waarden en vooroordelen onthullen. Directe karakterisering komt veel voor in oudere fictie en in bepaalde populaire genres; hedendaagse literaire fictie neigt naar de indirecte methode, hoewel de directe benadering nooit helemaal verdwijnt.

Wanneer de tekst simpelweg een eigenschap van een personage beschrijft, is de karakterisering direct.