Twee verdachten worden afzonderlijk ondervraagd. Elk kan bekennen of zwijgen. Als beiden zwijgen, krijgen ze een lichte straf. Als de ene bekent en de andere niet, gaat de bekennende persoon vrijuit en krijgt de ander een zware straf. Als beiden bekennen, krijgen beiden een gematigde straf. Dit is het gevangenendilemma, het bekendste probleem in de speltheorie, en het illustreert een fundamentele waarheid: rationele individuele keuzes kunnen leiden tot slechte collectieve uitkomsten.

Speltheorie bestudeert strategische interacties, situaties waarin de winst van elke persoon afhangt van wat anderen doen. De theorie werd in de jaren 40 ontwikkeld door John von Neumann en Oskar Morgenstern en verder uitgewerkt door John Nash, wiens evenwichtsconcept hem een ​​Nobelprijs opleverde. Tegenwoordig wordt de theorie gebruikt in de economie, politicologie, biologie en militaire strategie.

De theorie vindt overal toepassingen in de praktijk. Denk aan het ontwerpen van veilingen, arbeidsonderhandelingen, prijsoorlogen tussen luchtvaartmaatschappijen en wapenwedlopen tussen landen. De theorie voorspelt niet altijd perfect, omdat mensen niet altijd rationeel handelen en spellen vaak complexer zijn dan modellen veronderstellen. Maar ze biedt wel een taal om na te denken over conflict en samenwerking, en die taal is buitengewoon nuttig gebleken.

Kernconcepten

• Spelers, strategieën en uitbetalingen
• Nash-evenwicht
• Het dilemma van de gevangene
• Nulsomspellen versus positieve-somspellen
• Herhaalde spelletjes en samenwerking