Nhà soạn nhạc sáng tác những tác phẩm âm nhạc nguyên bản. Tác phẩm có thể là một bài hát ngắn, một bản giao hưởng, nhạc phim, hoặc một tác phẩm thử nghiệm sử dụng công nghệ mới. Quá trình này thường bắt đầu bằng những ý tưởng âm nhạc, sau đó được định hình, trau chuốt và cố định dưới dạng ký hiệu âm nhạc hoặc bản ghi âm.

Một số nhà soạn nhạc sáng tác trên đàn piano; những người khác thì viết trực tiếp lên giấy hoặc sử dụng phần mềm. Việc hợp tác với người biểu diễn, đạo diễn hoặc nhà sản xuất là điều phổ biến. Những nhân vật lịch sử như Bach, Beethoven và Stravinsky vẫn là những tác phẩm quan trọng trong kho tàng âm nhạc, trong khi các nhà soạn nhạc đương đại tiếp tục mở rộng những khả năng về âm thanh và cấu trúc.

Việc đào tạo thường bao gồm hòa âm, đối vị, phối khí và phân tích các tác phẩm hiện có. Tuy nhiên, nhiều nhà soạn nhạc thành công cũng dựa vào trực giác, khả năng ứng tấu và những ảnh hưởng bên ngoài chương trình học chính quy. Tác phẩm hoàn chỉnh trở thành bản mẫu mà người biểu diễn có thể diễn giải, đôi khi là hàng thế kỷ sau đó.

Mỗi tác phẩm mới đều góp phần vào cuộc đối thoại không ngừng nghỉ về tư tưởng âm nhạc.