Proton, pozitif elektrik yüküne sahip bir atom altı parçacığıdır. Nötronlarla birlikte atomun çekirdeğinde bulunur. Proton sayısı elementi belirler. Hidrojenin bir, Helyumun iki, Karbonun altı, Altının ise yetmiş dokuz protonu vardır. Protonlar üç kuarktan oluşur: iki yukarı kuark ve bir aşağı kuark. Güçlü nükleer kuvvet bu kuarkları birbirine bağlar. Protonlar çoğu çekirdekte kararlıdır, ancak serbest bir proton kendi başına kararlıdır. En azından gözlemlediğimiz herhangi bir zaman ölçeğinde bozunmaz.

Protonlar, 1917'de Ernest Rutherford tarafından keşfedildi, ancak onlara daha sonra isim verdi. Proton kelimesi, Yunanca "ilk" anlamına gelen kelimeden türemiştir, çünkü protonların maddenin temel yapı taşları olduğu düşünülüyordu. Bu görüş, kuarkların keşfiyle değişti, ancak isim kaldı. Protonlar, elektronlardan yaklaşık 1836 kat daha ağırdır. Bir protonun kütlesi yaklaşık 1,672 × 10⁻²⁷ kilogramdır. Bir çekirdekteki proton sayısı, atom numarasını belirler ve bu da elementi belirler. Proton sayısının değiştirilmesi elementi değiştirir. Bir azot çekirdeğine bir proton eklemek, onu oksijene dönüştürür.

Proton hakkında gerçekler

• Yük. Pozitif, +1,6 × 10⁻¹⁹ C.
• Kütle. Elektron kütlesinin yaklaşık 1.836 katı.
• Bileşim. İki yukarı kuark, bir aşağı kuark.
• Keşif. Ernest Rutherford, 1917.
• Role. Öğeyi belirler.

Proton ile nötron aynı şey değildir. Proton pozitif yüklüdür, nötron ise yüksüzdür.