Een proton is een subatomair deeltje met een positieve elektrische lading. Het bevindt zich in de kern van een atoom, samen met neutronen. Het aantal protonen bepaalt het element. Waterstof heeft er één. Helium heeft er twee. Koolstof heeft er zes. Goud heeft er negenenzeventig. Protonen zijn opgebouwd uit drie quarks: twee up-quarks en één down-quark. De sterke kernkracht houdt deze quarks bij elkaar. Protonen zijn stabiel in de meeste atoomkernen, maar een vrij proton is ook op zichzelf stabiel. Het vervalt niet, althans niet op de tijdschaal die we hebben waargenomen.

Protonen werden in 1917 ontdekt door Ernest Rutherford, hoewel hij ze pas later een naam gaf. Het woord proton komt van het Griekse woord voor 'eerste', omdat men dacht dat protonen de fundamentele bouwstenen van materie waren. Die opvatting veranderde met de ontdekking van quarks, maar de naam bleef behouden. Protonen zijn ongeveer 1836 keer zo zwaar als elektronen. De massa van een proton is ongeveer 1,672 × 10⁻²⁷ kilogram. Het aantal protonen in een kern bepaalt het atoomnummer, dat op zijn beurt het element bepaalt. Het veranderen van het aantal protonen verandert het element. Door een proton toe te voegen aan een stikstofkern, ontstaat een zuurstofkern.

Feiten over protonen

• Lading. Positief, +1,6 × 10⁻¹⁹ C.
• Mass. Ongeveer 1.836 keer de massa van een elektron.
• Compositie. Twee up-quarks, één down-quark.
• Ontdekking. Ernest Rutherford, 1917.
• Role. Bepaalt het element.

Een proton is niet hetzelfde als een neutron. Een proton heeft een positieve lading. Een neutron heeft geen lading.