Genetik mühendisliğinde vektör, genetik materyali konak hücreye taşıyan bir araçtır. Genin çoğaltılabileceği veya ifade edilebileceği bir hücreye taşınmasını sağlayan araçtır. En yaygın vektörler plazmidlerdir, ancak virüsler, kozmidler ve yapay kromozomlar da kullanılır. Seçim, genin büyüklüğüne, konak hücreye ve amaca bağlıdır.
Vektörlerin çeşitli gereksinimleri vardır. Konak hücrede çoğalabilmeleri gerekir. Vektörü alan hücrelerin tanımlanabilmesi için genellikle antibiyotik direnç geni olan seçilebilir bir işaretleyiciye sahip olmaları gerekir. İlgili genin eklenebileceği bir klonlama bölgesine sahip olmaları gerekir. Geni hücrenin doğru bölmesine iletebilmeleri gerekir. Ekspresyon için bir promotöre ve diğer düzenleyici unsurlara ihtiyaç duyarlar.
Viral vektörler gen terapisi için kullanılır. Lentivirüsler genetik yüklerini konakçı genomuna entegre ederek uzun süreli ekspresyon sağlarlar. Adenovirüsler entegre olmazlar, bu nedenle ekspresyon geçicidir ancak daha güvenlidir. Adeno-ilişkili virüsler küçük, patojenik olmayan ve bölünmeyen hücrelerde uzun süreli ekspresyon yeteneğine sahip virüslerdir. Her birinin avantajları ve riskleri vardır.
"Vektör" kelimesinin bulaşıcı hastalıklar bağlamında başka bir anlamı daha vardır. Vektör, bir patojeni bir konaktan diğerine bulaştıran sivrisinek veya kene gibi bir organizmadır. İki anlam da birbiriyle ilişkilidir: her ikisi de taşıyıcıdır. Hangi anlamın kastedildiği bağlama bağlıdır.
Comments
No comments yet. Be the first to share a thought.
Leave a comment