Fabryka zrzuca odpady do rzeki. Dalej w dół rzeki rybacy tracą połowy, a miasto traci dostęp do wody. Fabryka płaci za robociznę i materiały, ale nie za szkody, które powoduje. Szkody te są efektem zewnętrznym, kosztem lub korzyścią, która obciąża strony trzecie, niemające wpływu na transakcję.

Efekty zewnętrzne mogą być negatywne lub pozytywne. Zanieczyszczenie jest klasycznym przykładem negatywnym. Edukacja jest klasycznym przykładem pozytywnym: wykształcona siła robocza przynosi korzyści nie tylko studentom, ale także pracodawcom, sąsiadom i podatnikom. Szczepienia to kolejny przykład. Kiedy wystarczająca liczba osób się zaszczepi, nawet ci, którzy tego nie robią, są chronieni – zjawisko to nazywa się odpornością stadną.

Rynki mają tendencję do produkowania zbyt dużej ilości dóbr o negatywnych efektach zewnętrznych i zbyt małej ilości dóbr o pozytywnych. To właśnie jest ekonomiczny argument za regulacjami, podatkami i subsydiami. Podatki węglowe zmuszają zanieczyszczających do płacenia za emisje. Publiczne finansowanie edukacji i badań rozkłada korzyści. Ustalenie właściwego poziomu jest trudne, a polityczne spory o politykę dotyczącą efektów zewnętrznych są zaciekłe i nie bez powodu.

Przykłady

• Zanieczyszczenia pochodzące z fabryk i pojazdów
• Bierne palenie
• Edukacja i szczepienia
• Hałas z lotnisk i autostrad
• Efekty uboczne badań i rozwoju