Het idealisme stelt dat de werkelijkheid fundamenteel mentaal of immaterieel is. De fysieke wereld is volgens deze opvatting ofwel een constructie van de geest, ofwel een manifestatie van iets geestachtigs. Plato wordt vaak een idealist genoemd, hoewel zijn theorie van de Vormen complexer is. Zijn Vormen zijn eeuwige, niet-fysieke patronen waaraan specifieke dingen deelnemen. George Berkeley gaf het idealisme zijn meest directe formulering: zijn is waargenomen worden. Materiële substantie bestaat niet. Wat wij een tafel noemen, is een verzameling ideeën in de geest van God en in onze eigen geest.

Het Duitse idealisme, beginnend bij Kant en voortgezet door Fichte, Schelling en Hegel, beschouwde de geest als een actief construerend onderdeel van de wereld die hij ervaart. Kant betoogde dat we dingen nooit kunnen kennen zoals ze op zichzelf zijn, maar alleen zoals ze zich voordoen in de vormen van onze intuïtie en de categorieën van ons verstand. Hegel stelde dat de werkelijkheid de zelfontplooiing van de geest is en dat de geschiedenis het proces is waarmee de geest zichzelf leert kennen. Het idealisme raakte in de 20e eeuw in verval toen de analytische filosofie zich richtte op het fysicalisme, maar het is nooit helemaal verdwenen. Debatten over bewustzijn, waarneming en de aard van de werkelijkheid houden idealistische ideeën levend.

Vormen van idealisme

• Platonisch. De realiteit bestaat uit eeuwige Vormen.
• Berkeleyan. Zijn is waargenomen worden.
• Transcendentaal. De geest structureert de ervaring.
• Absoluut. De realiteit is de zelfontplooiing van de geest.

Idealisme wordt vaak tegenover materialisme geplaatst, dat stelt dat alleen materie bestaat. Het debat tussen beide is een van de oudste in de filosofie.