Democratie betekent heerschappij van het volk. In Athene, waar het woord is ontstaan, kwamen burgers bijeen in een volksvergadering en stemden ze rechtstreeks over wetten. Vrouwen, slaven en buitenlanders waren uitgesloten. De moderne democratie is grotendeels representatief: burgers kiezen functionarissen die namens hen beslissingen nemen. De overgang van directe naar representatieve democratie was een praktische overweging. Grote bevolkingsgroepen kunnen niet op één plek samenkomen, en complexe wetgeving vereist expertise en tijd.

Democratieën kennen vele vormen. In een presidentieel systeem wordt de uitvoerende macht onafhankelijk van de wetgevende macht gekozen. In een parlementair systeem wordt de uitvoerende macht door de wetgevende macht gekozen. Sommige democratieën hanteren evenredige vertegenwoordiging, waarbij zetels worden toegewezen op basis van het stempercentage. Andere werken met kiesdistricten waar de winnaar alles krijgt. Elk systeem kent afwegingen tussen responsiviteit, stabiliteit en rechtvaardigheid. Democratie is ook afhankelijk van instellingen die verder gaan dan verkiezingen: een vrije pers, onafhankelijke rechtbanken, de rechtsstaat en de bescherming van minderheden. Zonder deze instellingen kan meerderheidsheerschappij ontaarden in meerderheidstirannie.

Kernkenmerken

• Vrije en eerlijke verkiezingen. Regelmatige, competitieve verkiezingen, open voor alle stemgerechtigde burgers.
• Rechtsstaat. Wetten gelden voor iedereen en beperken de macht van de overheid.
• Bescherming van rechten. Vrijheid van meningsuiting, vergadering, godsdienst en een eerlijk proces.
• Verantwoording. Ambtenaren kunnen door kiezers of andere instellingen worden afgezet.

Democratie is niet alleen een methode om leiders te kiezen. Het is een geheel van afspraken over hoe macht moet worden uitgeoefend en beperkt.