Een biljartbal raakt een andere, en de tweede beweegt. We zeggen dat de eerste de tweede veroorzaakte. Causaliteit is de relatie tussen gebeurtenissen waarbij de ene de andere teweegbrengt. Het is zo fundamenteel voor onze manier van denken dat het moeilijk voor te stellen is om zonder causaliteit te leven. Toch worstelen filosofen al eeuwen met de vraag waar deze relatie precies uit bestaat.

David Hume betoogde dat we causaliteit nooit direct waarnemen. We zien de ene gebeurtenis gevolgd door de andere, herhaaldelijk, en de geest ontwikkelt een verwachting. Causaliteit is volgens hem een ​​constante samenhang plus een gewoonte van verwachting. Kant verwierp dit, met het argument dat causaliteit een categorie is die de geest aan de ervaring oplegt. Zonder causaliteit zouden we helemaal geen coherente ervaring kunnen hebben. In de 20e eeuw onderscheidden filosofen verschillende soorten oorzaken: noodzakelijke en voldoende, nabije en verre, bijdragende en beslissende. Wetenschappers gebruiken probabilistische en contrafeitelijke benaderingen: een oorzaak is iets dat een verschil maakt voor de waarschijnlijkheid of het optreden van een effect. Correlatie is geen causaliteit, zoals het gezegde luidt, maar bepalen wanneer het dat wel is, vereist zorgvuldigheid.

Verklaringen van causaliteit

• Regulariteit. Oorzakelijk verband is een constante samenhang.
• Tegenfeitelijk. Een oorzaak is iets zonder welke het effect niet zou optreden.
• Probabilistisch. Een oorzaak verhoogt de waarschijnlijkheid van een gevolg.
• Mechanistisch. Een oorzaak produceert een gevolg via een mechanisme.

Causaliteit is belangrijk in de rechtswetenschap, de geneeskunde en de wetenschap, waar het toeschrijven van effecten aan oorzaken praktische gevolgen heeft.