Eén verkoper. Geen goede alternatieven. Nieuwe concurrenten worden buitengesloten. Dat is een monopolie, de meest geconcentreerde marktstructuur in de economie. Een monopolist heeft de volledige vraagcurve tot zijn beschikking en kan de prijs-hoeveelheidcombinatie kiezen die de winst maximaliseert. Het resultaat is meestal hogere prijzen en een lagere productie dan in een concurrerende markt het geval zou zijn.

Monopolies ontstaan ​​om verschillende redenen. Sommige zijn natuurlijk: het is niet logisch om twee concurrerende waterleidingnetwerken in één stad aan te leggen. Sommige zijn wettelijk: patenten verlenen tijdelijke monopolies om innovatie te stimuleren. Sommige zijn strategisch: een bedrijf kan concurrenten uit de markt verdrijven door middel van roofzuchtige prijsstelling. En sommige worden gecreëerd door een overheidsvergunning of -controle over een belangrijke grondstof.

Niet alle monopolies zijn schadelijk. Een farmaceutisch bedrijf dat miljarden investeert in de ontwikkeling van een nieuw medicijn heeft patentbescherming nodig om de investering terug te verdienen. Een nutsbedrijf dat elk huishouden in een regio bedient, kan schaalvoordelen behalen die kleinere concurrenten niet kunnen evenaren. De beleidsvraag is niet of monopolies bestaan, maar of hun macht wordt ingeperkt door regelgeving, mededingingsrecht of de dreiging van nieuwe technologieën. Kodak, Nokia en Blockbuster hebben die les allemaal op de harde manier geleerd.

Soorten monopolies

• Natuurlijk monopolie: hoge vaste kosten, één efficiënte aanbieder.
• Juridisch monopolie: patenten, licenties, auteursrechten
• Dwingend monopolie: toetredingsdrempels gecreëerd door het bedrijf.
• Overheidsmonopolie: in handen van de staat of door de staat goedgekeurd.