Een vuurtoren waarschuwt elk schip op zee. De bouw en het onderhoud ervan zijn duur, maar als hij eenmaal schijnt, kan geen kapitein zich aan zijn lichtstraal onttrekken. Sommige reders weigeren er misschien voor te betalen, in de hoop dat anderen de kosten zullen dekken. Dat zijn meelifters, mensen die profiteren van iets goeds zonder er zelf aan bij te dragen.

Meeliften is een probleem bij publieke goederen, die niet-uitsluitbaar en niet-rivaliserend zijn. Nationale defensie, schone lucht, publieke radio en fundamenteel onderzoek hebben er allemaal onder te lijden. Als iedereen wacht tot iemand anders betaalt, wordt het goed onvoldoende of helemaal niet geleverd. Daarom grijpen overheden in en financieren ze deze goederen via belastingen in plaats van vrijwillige bijdragen.

Freeriden draait niet altijd om geld. Bij een teamproject kan één lid de kantjes eraf lopen terwijl anderen het werk doen. Bij internationale klimaatonderhandelingen kunnen landen aarzelen om hun uitstoot te verminderen als ze denken dat anderen dat wel voor hen zullen doen. De logica is hetzelfde: privébelangen lopen uiteen van het collectieve belang. Om dit op te lossen zijn instellingen nodig die de twee op elkaar afstemmen, bijvoorbeeld via belastingen, regelgeving of sociale normen.

Klassieke voorbeelden

• Nationale defensie
• Publieke omroep
• Schone lucht en schoon water
• Fundamenteel wetenschappelijk onderzoek
• Internationale klimaatakkoorden