Khảo cổ học tái tạo lại các xã hội loài người trong quá khứ dựa trên những gì họ để lại. Những mảnh gốm vỡ, những bức tường bị chôn vùi, những mảnh xương bị xẻ thịt, những hạt phấn hoa và những công cụ bị bỏ lại đều chứa đựng thông tin. Các nhà khảo cổ học không đào bới một cách ngẫu nhiên. Họ khảo sát cảnh quan, đọc ảnh vệ tinh và lấy mẫu cẩn thận trước khi dùng bay đào đất. Bối cảnh quan trọng không kém gì chính bản thân vật thể: vật thể đó được tìm thấy ở đâu, những gì nằm cạnh nó và nó thuộc lớp đất nào.

Ngành khảo cổ học bao trùm cả thời tiền sử xa xưa và lịch sử cận đại. Một số nhà khảo cổ nghiên cứu các công cụ bằng đá từ hàng triệu năm trước; những người khác khai quật các nhà máy thế kỷ 19 hoặc khu nhà ở của nô lệ. Các phương pháp bao gồm địa tầng học, định tuổi bằng đồng vị carbon phóng xạ, phân tích cặn bã, và ngày càng nhiều nghiên cứu về DNA và đồng vị. Khai quật là một quá trình phá hủy, vì vậy việc ghi chép rất tỉ mỉ và việc công bố là một nghĩa vụ đạo đức. Nhiều dự án hiện nay có sự tham gia của cộng đồng hậu duệ trong các quyết định về việc khai quật cái gì và trưng bày cái gì.

Các công cụ cốt lõi của nghề nghiệp

• Khảo sát và sử dụng viễn thám để xác định vị trí các địa điểm mà không cần đào bới.
• Khai quật địa tầng để xác định trình tự và mối liên hệ giữa các lớp địa tầng.
• Các phương pháp xác định niên đại từ phương pháp carbon phóng xạ đến phương pháp vòng cây.
• Phân tích trong phòng thí nghiệm các hiện vật, đất và chất hữu cơ còn sót lại.

Mỗi cuộc khai quật đều phá hủy địa điểm nghiên cứu. Thực tế đó định hình cách các nhà khảo cổ học lập kế hoạch, ghi chép và chia sẻ công trình của họ.