Pragmatizm, fikirleri pratik sonuçlarına göre değerlendirir. Bir inanç işe yarıyorsa doğrudur, yaramıyorsa yanlıştır. Bu, Charles Sanders Peirce, William James ve John Dewey tarafından geliştirilen, belirgin bir Amerikan felsefesi olan pragmatizmin temel iddiasıdır. Peirce, 1870'lerde bu terimi ortaya atarak, bir kavramın anlamının pratik etkilerinde yattığını savundu. James, pragmatizmi din, psikoloji ve etik alanlarına uygulayarak popülerleştirdi. Dewey ise pragmatizmi eğitim, demokrasi ve sosyal reform felsefesi haline getirdi.

Pragmatizm, gerçeğin inanç ve gerçeklik arasında sabit bir ilişki olduğu fikrini reddeder. Gerçek, işe yarayan, deneyimle başa çıkmamıza yardımcı olan, etkili bir şekilde hareket etmemizi sağlayan şeydir. Eleştirmenler bunun gizli bir rölativizm olduğunu, gerçeği gerçek olandan ziyade faydalı olana bağlı kıldığını savunurlar. Savunucular ise pragmatizmin herhangi bir amaç için faydalı olanla ilgili olmadığını, aksine araştırmayla haklı çıkarılanla ilgili olduğunu söylerler. Pragmatizm hukuk, eğitim, siyaset ve bilimi etkilemiştir. Düşünce değil, eylem felsefesidir. Soyut olarak neyin doğru olduğunu değil, bir inancın pratikte ne fark yarattığını sorar.

Pragmatist temalar

• Pratik sonuçlar. Anlam etkilerde yatar.
• İşleyen gerçek. Gerçek inançlar işe yarayan inançlardır.
• Sorgulama. Bilgi, problem çözmenin sonucudur.
• Çoğulculuk. Deneyimlerle başa çıkmanın birçok yolu vardır.

Pragmatizm, fırsatçılıkla aynı şey değildir. Kısa vadede işe yarayan her şeyi yapmakla ilgili değildir. İnanç ve eylemin uzun vadeli sonuçlarıyla ilgilidir.