Het pragmatisme beoordeelt ideeën op basis van hun praktische gevolgen. Als een overtuiging werkt, is ze waar. Zo niet, dan is ze onwaar. Dat is de kern van het pragmatisme, een typisch Amerikaanse filosofie ontwikkeld door Charles Sanders Peirce, William James en John Dewey. Peirce introduceerde de term in de jaren 1870 en betoogde dat de betekenis van een concept schuilt in de praktische effecten ervan. James populariseerde de term en paste hem toe op religie, psychologie en ethiek. Dewey ontwikkelde hem verder tot een filosofie van onderwijs, democratie en sociale hervorming.

Het pragmatisme verwerpt het idee dat waarheid een vast verband is tussen overtuiging en werkelijkheid. Waarheid is wat werkt, wat ons helpt om te gaan met ervaringen, wat ons in staat stelt effectief te handelen. Critici stellen dat dit een verkapte vorm van relativisme is, dat het de waarheid afhankelijk maakt van wat nuttig is in plaats van wat reëel is. Verdedigers antwoorden dat pragmatisme niet gaat over wat nuttig is voor welk doel dan ook, maar over wat gerechtvaardigd is door onderzoek. Het pragmatisme heeft invloed gehad op recht, onderwijs, politiek en wetenschap. Het is een filosofie van handelen, niet van beschouwen. Het stelt niet de vraag wat waar is in abstracte zin, maar welk verschil een overtuiging maakt in de praktijk.

Pragmatistische thema's

• Praktische gevolgen. Betekenis schuilt in de effecten.
• Waarheid als werk. Ware overtuigingen zijn overtuigingen die werken.
• Onderzoek. Kennis is het resultaat van probleemoplossing.
• Pluralisme. Er zijn veel manieren om met ervaringen om te gaan.

Pragmatisme is niet hetzelfde als opportunisme. Het gaat er niet om te doen wat op de korte termijn werkt. Het gaat om de gevolgen op de lange termijn van overtuiging en handelen.