Człowiek kontra jaźń to wewnętrzny konflikt, w którym postać zmaga się z przeciwstawnymi aspektami własnej osobowości, wartości lub pragnień. Polem bitwy jest umysł.

Bohater rozdarty między ambicją a lojalnością, między strachem a obowiązkiem, między dwiema sprzecznymi miłościami, staje w obliczu konfliktu człowiek kontra jaźń. Konflikt może być cichy, lecz decydujący; wydarzenia zewnętrzne często go ujawniają. Rozwiązanie następuje poprzez wybór, samoakceptację lub tragiczną porażkę w rozwiązaniu tego konfliktu. Głębia psychologiczna fikcji w dużej mierze zależy od tego rodzaju zmagań.

Człowiek kontra jaźń często przeplata się z konfliktami zewnętrznymi. Problem zewnętrzny staje się testem, który ujawnia lub nasila problem wewnętrzny. Pisarze oddają zmagania poprzez punkty decyzyjne, monologi, sprzeczne zachowania i przepaść między wizerunkiem publicznym a prywatnymi myślami. Czytelnicy angażują się, ponieważ doświadczenie rozdarcia jest powszechnie podzielane.

Gdy głównym przeciwnikiem protagonisty jest aspekt jego samego, konflikt ma charakter konfliktu między człowiekiem a jego samym.