De strijd tussen mens en zelf is een innerlijk conflict waarin een personage worstelt met tegenstrijdige aspecten van zijn of haar persoonlijkheid, waarden of verlangens. Het strijdveld is de geest.

Een protagonist die verscheurd wordt tussen ambitie en loyaliteit, tussen angst en plicht, of tussen twee onverenigbare liefdes, bevindt zich in een innerlijk conflict. Dit conflict kan stilzwijgend maar beslissend zijn; externe gebeurtenissen dwingen het vaak aan het licht. De oplossing komt door een keuze, zelfacceptatie of het tragische falen om de verdeeldheid te overbruggen. Psychologische diepgang in fictie is sterk afhankelijk van dit soort innerlijke strijd.

De innerlijke strijd tussen mens en zichzelf is vaak verweven met externe conflicten. Het externe probleem wordt de test die het innerlijke probleem blootlegt of versterkt. Schrijvers brengen deze strijd in beeld door middel van keuzemomenten, monologen, tegenstrijdig gedrag en de kloof tussen de publieke façade en de innerlijke gedachten. Lezers voelen zich betrokken omdat de ervaring van innerlijke verdeeldheid wijdverbreid is.

Wanneer de voornaamste tegenstander van de protagonist een aspect van hemzelf is, is het conflict een conflict tussen mens en zelf.