Tirannie is een wrede en onderdrukkende heerschappij door een absolute heerser. De tiran bezit de macht zonder wettelijke beperkingen, vaak door deze met geweld te grijpen of te erven. Het woord komt van het Griekse tyrannos, wat oorspronkelijk een heerser betekende die de macht ongrondwettelijk greep. In het oude Griekenland was een tiran niet per se wreed. Sommigen waren populair. Maar in de loop der tijd kreeg de term zijn moderne betekenis: een heerser die macht misbruikt voor persoonlijk gewin en het volk onderdrukt. Plato en Aristoteles analyseerden tirannie als een corrupte vorm van monarchie. Zij betoogden dat tirannen gedreven worden door eigenbelang en angst, en dat ze zich omringen met vleiers en spionnen.

Tirannie beperkt zich niet tot het oude Griekenland. Het is in vele tijden en op vele plaatsen voorgekomen. De Romeinse keizers, de middeleeuwse koningen, de moderne dictators. Hannah Arendt analyseerde totalitarisme, een 20e-eeuwse vorm van tirannie die ideologie en terreur gebruikt om elk aspect van het leven te beheersen. Tirannie is niet hetzelfde als autoritarisme, hoewel de twee elkaar overlappen. Autoritarisme beperkt de politieke vrijheid. Tirannie voegt daar wreedheid en persoonlijke heerschappij aan toe. Verzet tegen tirannie is een thema in de politieke filosofie. Locke betoogde dat mensen recht hebben op revolutie wanneer de overheid tiranniek wordt. De Amerikaanse en Franse revoluties waren op dat idee gebaseerd. Tirannie herinnert ons eraan dat macht corrumpeert, en dat absolute macht absoluut corrumpeert.

Kenmerken van tirannie

• Absolute macht. Geen wettelijke of institutionele beperking.
• Wreedheid. Onderdrukking en geweld tegen onderdanen.
• Eigenbelang. Regel voor persoonlijk gewin.
• Angst. Heersen door intimidatie en surveillance.

Tirannie is niet hetzelfde als dictatuur. Een dictator kan regeren met steun van het volk. Een tiran regeert tegen de belangen van het volk in.