Socrates heeft niets geschreven. We kennen hem via Plato's dialogen, waarin hij verschijnt als een vragensteller die de onwetendheid van zijn gesprekspartners aan de kaak stelt. De socratische methode is die praktijk: vragen stellen om kritisch denken te stimuleren en onderliggende aannames bloot te leggen. Het gaat niet om het winnen van discussies. Het gaat om onderzoek. Socrates beweerde niets te weten, en zijn vragen waren bedoeld om anderen te laten zien dat ze minder wisten dan ze dachten. Het resultaat was vaak aporie, een staat van verbijstering, die Socrates beschouwde als het begin van wijsheid.

De methode bestaat uit verschillende stappen. Stel een vraag over een concept, zoals rechtvaardigheid of moed. Ontvang een antwoord. Vraag om een ​​definitie. Toets de definitie aan de hand van tegenvoorbeelden. Herzie de definitie. Herhaal dit proces. Het proces kan ongemakkelijk zijn, vooral voor degenen die dachten de antwoorden al te weten. Maar het is ook bevrijdend. Het bevrijdt de geest van ongefundeerde meningen. De socratische methode wordt gebruikt op rechtenfaculteiten, waar professoren studenten vragen stellen om hun redeneringsvermogen aan te scherpen. Het wordt gebruikt in het onderwijs, waar docenten studenten begeleiden bij het zelf ontdekken van ideeën. Het wordt gebruikt in therapie, waar cliënten worden aangemoedigd hun eigen aannames in twijfel te trekken. Het is een onderzoeksmethode, geen leerstelling.

Kenmerken van de Socratische methode

• Vragen stellen. Vragen in plaats van vertellen.
• Weerlegging. Definities toetsen aan tegenvoorbeelden.
• Aporia. De staat van verbijstering die aan inzicht voorafgaat.
• Bescheidenheid. Je eigen onwetendheid erkennen.

De socratische methode is niet hetzelfde als de socratische paradox. De methode is een praktijk. De paradox is de bewering dat deugd kennis is en dat niemand willens en wetens kwaad doet.