Drie luchtvaartmaatschappijen beheersen het grootste deel van de routes over de Stille Oceaan. Vier bedrijven domineren de wereldwijde smartphonemarkt. Een handvol banken verzorgt het merendeel van de zakelijke leningen. Dit zijn oligopolieën: markten waar een paar grote aanbieders het grootste deel van de productie voor hun rekening nemen. Het kenmerkende aspect is de onderlinge afhankelijkheid. Elk bedrijf weet dat zijn prijs- en productiebeslissingen een reactie van concurrenten zullen uitlokken.

Die onderlinge afhankelijkheid maakt oligopolie tot de meest complexe marktstructuur om te analyseren. Bedrijven kunnen agressief concurreren en de prijzen drukken. Of ze kunnen, expliciet of impliciet, samenspannen om de prijzen hoog te houden. Kartels zoals de OPEC zijn formele voorbeelden van samenspanning. Stilzwijgende samenspanning, waarbij bedrijven simpelweg elkaars prijsbeleid volgen, is moeilijker te detecteren en te vervolgen. Speltheorie is bij uitstek geschikt om deze situaties te bestuderen, omdat de beste zet van elk bedrijf afhangt van wat de anderen doen.

Oligopolies zijn niet altijd slecht voor consumenten. Concurrentie kan innovatie stimuleren, zoals Samsung en Apple hebben laten zien met smartphones. Maar wanneer bedrijven concurreren op marketing in plaats van op prijs, betalen consumenten mogelijk meer zonder veel extra's te krijgen. Antitrustautoriteiten houden oligopolistische markten nauwlettend in de gaten en blokkeren fusies die het aantal belangrijke spelers zouden terugbrengen van vijf naar vier, of van vier naar drie.

Oligopolie-eigenschappen

• Weinig grote verkopers
• Onderlinge afhankelijkheid bij besluitvorming
• Toetredingsdrempels
• Mogelijkheid tot samenspanning
• Concurrentie die niet op prijs gebaseerd is