Hekserij is het vermeende gebruik van bovennatuurlijke krachten om schade aan te richten of gebeurtenissen te beïnvloeden. Het geloof in hekserij komt voor in samenlevingen over de hele wereld, van het vroegmoderne Europa tot het hedendaagse Afrika, Melanesië en Latijns-Amerika. In veel gemeenschappen wordt hekserij gebruikt als verklaring voor tegenspoed die geen duidelijke oorzaak heeft. Een plotselinge ziekte, een mislukte oogst, een reeks pechgevallen: deze kunnen worden toegeschreven aan een verborgen vijand. Beschuldigingen zijn vaak gericht op mensen die gemarginaliseerd zijn of als jaloers worden beschouwd.

Het onderzoek van E.E. Evans-Pritchard naar de Azande in Soedan, gepubliceerd in 1937, is nog steeds een klassieker. Hij toonde aan dat het geloof in hekserij een samenhangend systeem vormde. De Azande wisten dat termieten een graanschuur konden beschadigen. Ze vroegen zich af waarom die juist op dat moment instortte en die specifieke mensen doodde. Hekserij gaf het antwoord op die vraag. Het verving geen praktische kennis, maar vulde die juist aan.

Veelvoorkomende patronen

• Hekserij verklaart tegenspoed en plotselinge dood.
• Beschuldigingen zijn vaak gericht tegen gemarginaliseerde individuen.
• Waarzeggerij identificeert de vermeende heks.
• Een bekentenis, schadevergoeding of verwijdering volgt.

Geloof in hekserij is niet zomaar bijgeloof. Het is een manier om betekenis te geven aan lijden en verantwoordelijkheid toe te wijzen.