Bệnh nhân liên tưởng tự do, kể lại giấc mơ và dần dần nhận thức được những xung đột mà trước đây họ chưa nhận ra. Phân tâm học là phương pháp trị liệu và lý thuyết về tâm trí do Sigmund Freud phát triển, nhấn mạnh vào các quá trình vô thức, kinh nghiệm thời thơ ấu và việc giải thích các sản phẩm tinh thần.

Kỹ thuật cổ điển bao gồm các buổi trị liệu thường xuyên, sử dụng ghế dài và tập trung vào sự chuyển giao – việc tái trải nghiệm các mô hình quan hệ trong quá khứ với nhà phân tích. Những phát triển sau này, bao gồm lý thuyết quan hệ đối tượng và các phương pháp quan hệ đương đại, vẫn giữ nguyên sự nhấn mạnh vào ý nghĩa vô thức trong khi điều chỉnh kỹ thuật và lý thuyết. Bằng chứng thực nghiệm khác nhau tùy thuộc vào từng luận điểm cụ thể; một số ý tưởng cốt lõi đã được sửa đổi hoặc loại bỏ, trong khi giá trị lâm sàng của việc khám phá các mô hình quan hệ ngầm vẫn có ảnh hưởng.

Phân tâm học đã định hình văn hóa thế kỷ XX và vẫn ảnh hưởng đến nhiều hình thức trị liệu tâm lý chuyên sâu. Đóng góp lâu dài của nó là sự khẳng định rằng phần lớn đời sống tinh thần hoạt động ngoài nhận thức và việc đưa nó vào nhận thức có thể làm giảm bớt đau khổ.

Những điều trong quá khứ không được nhớ đến thường lặp lại trong mối quan hệ hiện tại.