Nguyên tắc phán đoán dựa trên tính đại diện là xu hướng đánh giá khả năng xảy ra của một sự kiện dựa trên mức độ phù hợp của nó với một nguyên mẫu hoặc khuôn mẫu, thay vì dựa trên tỷ lệ cơ bản hoặc các thông tin thống kê khác.

Nếu mô tả một người trầm lặng, ngăn nắp và thích thơ ca, nhiều người sẽ đánh giá khả năng người đó là thủ thư cao hơn khả năng người đó là nhân viên bán hàng, mặc dù số lượng nhân viên bán hàng nhiều hơn thủ thư rất nhiều. Mô tả này phù hợp hơn với hình mẫu thủ thư, do đó tính đại diện lấn át thông tin về tỷ lệ cơ bản. Phương pháp phán đoán nhanh này hiệu quả và thường chính xác, nhưng nó lại tạo ra những sai sót có hệ thống khi định kiến ​​mạnh mẽ và tỷ lệ cơ bản bị bỏ qua.

Kahneman và Tversky đã xác định được thiên kiến ​​này trong một loạt các nghiên cứu kinh điển. Nó góp phần gây ra các lỗi suy luận kết hợp, đánh giá sai về tính ngẫu nhiên và bỏ qua hiện tượng hồi quy về giá trị trung bình. Nhận thức về lối suy luận này có thể cải thiện khả năng phán đoán, nhưng sức hút của nguyên mẫu vẫn rất mạnh mẽ ngay cả đối với những người am hiểu thống kê.

Khi sự tương đồng với hình ảnh trong tâm trí lớn hơn tần suất thực tế, thì nguyên tắc phán đoán dựa trên tính đại diện sẽ phát huy tác dụng.