De representativiteitsheuristiek is de neiging om de waarschijnlijkheid van een gebeurtenis te beoordelen op basis van hoe nauw deze overeenkomt met een prototype of stereotype, in plaats van op basis van basispercentages of andere statistische gegevens.

Als een rustig, ordelijk persoon die van poëzie houdt wordt beschreven, schatten veel mensen de kans dat die persoon een bibliothecaris is hoger in dan de kans dat die persoon een verkoper is, ook al zijn er veel meer verkopers dan bibliothecarissen. De beschrijving past beter bij het stereotype van de bibliothecaris, waardoor representativiteit zwaarder weegt dan de feitelijke gegevens. Deze vuistregel is efficiënt en vaak accuraat, maar leidt tot systematische fouten wanneer stereotypen sterk zijn en feitelijke gegevens worden genegeerd.

Kahneman en Tversky identificeerden deze vertekening in een reeks klassieke studies. Het draagt ​​bij aan conjunctiefouten, verkeerde inschattingen van willekeurigheid en het negeren van regressie naar het gemiddelde. Bewustzijn van de heuristiek kan het oordeel verbeteren, maar de aantrekkingskracht van het prototype blijft sterk, zelfs bij statistisch onderlegde mensen.

Wanneer de gelijkenis met een mentaal beeld groter is dan de werkelijke frequentie, is de representativiteitsheuristiek aan het werk.