Xử lý có chủ đích là quá trình mã hóa thông tin đòi hỏi sự chú ý và nỗ lực có ý thức. Khác với xử lý tự động, nó không xảy ra như một tác dụng phụ của hoạt động thông thường; nó phải được thực hiện một cách có chủ ý.

Việc học một danh sách từ vựng ngôn ngữ mới, ghi nhớ các mốc thời gian lịch sử, hay nắm vững một quy trình phức tạp đều đòi hỏi sự nỗ lực và xử lý thông tin. Các chiến lược như ôn tập, mở rộng, sắp xếp và sử dụng các phương pháp ghi nhớ giúp cải thiện độ bền của trí nhớ. Lượng nỗ lực đầu tư – mức độ xử lý thông tin sâu sắc – dự đoán khả năng nhớ lại sau này tốt hơn so với chỉ đơn thuần là thời gian bỏ ra.

Dung lượng bộ nhớ làm việc giới hạn lượng thông tin có thể được xử lý một cách có chủ đích cùng một lúc. Mệt mỏi, mất tập trung và phân tán sự chú ý làm giảm hiệu quả của quá trình này. Với sự luyện tập, một số quy trình từng cần nhiều nỗ lực sẽ trở nên tự động, giải phóng nguồn lực cho những nội dung mới vẫn đòi hỏi sự tập trung có ý thức.

Quá trình xử lý có chủ đích là công sức nhận thức biến thông tin không quen thuộc thành kiến ​​thức có thể sử dụng sau này.