Kiến thức hậu nghiệm đến từ kinh nghiệm. Đó là kiến thức sau khi sự việc đã xảy ra. Bạn biết bầu trời màu xanh vì bạn đã nhìn thấy nó. Bạn biết lửa nóng vì bạn đã cảm nhận được nó. Kiến thức này phụ thuộc vào dữ liệu giác quan. Nếu không có kinh nghiệm, bạn sẽ không có nó.
Thuật ngữ này trong tiếng Latinh có nghĩa là "từ phía sau". Nó trái ngược với tri thức tiên nghiệm, vốn độc lập với kinh nghiệm. Tri thức hậu nghiệm là tri thức thực nghiệm. Nó dựa trên quan sát, thí nghiệm và bằng chứng. Khoa học phần lớn là khoa học hậu nghiệm. Nó kiểm nghiệm các giả thuyết dựa trên thực tế. Kết quả chỉ được biết sau khi thí nghiệm kết thúc.
Ví dụ về kiến thức hậu nghiệm
- Điểm sôi của nước là 100 độ C ở mực nước biển.
- Paris là thủ đô của Pháp.
- Một số con thiên nga có màu đen.
- Cảm giác đau đớn thật khó chịu.
- Định luật hấp dẫn vẫn đúng trên Trái Đất.
Kiến thức hậu nghiệm mang tính ngẫu nhiên. Nó có thể khác đi. Điểm sôi của nước có thể khác nhau trên một hành tinh khác. Paris có thể đã từng là một thành phố khác. Thiên nga đen tồn tại, nhưng chúng cũng có thể không tồn tại. Chân lý hậu nghiệm được khám phá, chứ không phải suy luận. Chúng đòi hỏi sự điều tra. Chúng luôn luôn có thể được sửa đổi. Một quan sát mới có thể lật đổ kiến thức hậu nghiệm. Đó là điểm mạnh và điểm yếu của chủ nghĩa kinh nghiệm. Nó dựa trên thực tế, nhưng không bao giờ chắc chắn. Thí nghiệm tiếp theo có thể thay đổi mọi thứ. Kiến thức hậu nghiệm là kiến thức về thế giới như nó vốn có, chứ không phải như nó phải có.
Comments
No comments yet. Be the first to share a thought.
Leave a comment