Sofistyka to sprytne, ale błędne rozumowanie, służące do oszukiwania. Słowo to pochodzi od sofistów, grupy wędrownych nauczycieli w starożytnej Grecji, którzy za opłatą nauczali retoryki i argumentacji. Niekoniecznie byli nieuczciwi. Uczyli umiejętności przydatnych na dworach i zgromadzeniach. Platon jednak przedstawiał ich jako manipulatorów, którym bardziej zależało na wygrywaniu sporów niż na prawdzie. Najsłynniejszym sofistą w dialogach Platona jest Protagoras, który powiedział, że człowiek jest miarą wszechrzeczy. Twierdzenie to można interpretować jako formę relatywizmu. Można je również interpretować jako twierdzenie dotyczące percepcji.

Sofistyka to nie tylko starożytne zjawisko. Pojawia się zawsze, gdy ktoś używa języka do manipulacji, a nie do informowania. O sofistykę można oskarżyć reklamodawców, polityków i prawników. Granica między retoryką a sofistyką nie zawsze jest wyraźna. Retoryka ma na celu perswazję. Sofistyka ma na celu oszukanie. Różnica tkwi w intencji i prawdziwości twierdzeń. Krytyczne myślenie jest antidotum na sofistykę. Polega ono na poszukiwaniu dowodów, sprawdzaniu błędów logicznych i wyczuleniu na emocjonalną manipulację. Dialogi Platona są nadal czytane, ponieważ dramatycznie ukazują różnicę między autentycznym dociekaniem a sprytną manipulacją.

Znaki sofistyki

• Odwołanie emocjonalne. Gra na strachu, gniewie lub pożądaniu.
• Fałszywe przesłanki. Wyjście od twierdzeń, które nie są prawdziwe.
• Dwuznaczność. Używanie słów w różnych znaczeniach.
• Mylne tropy. Wprowadzanie nieistotnych kwestii.

Sofistyka to nie to samo, co sceptycyzm. Sceptycyzm podważa twierdzenia. Sofistyka wykorzystuje wątpliwości dla uzyskania efektu perswazji.