Factoranalyse is een statistische procedure die clusters van verwante items of variabelen identificeert. Het reduceert een grote set metingen tot een kleiner aantal onderliggende dimensies, of factoren.

In intelligentieonderzoek bracht factoranalyse van veel verschillende mentale tests een algemene factor, g, aan het licht die een groot deel van de gedeelde variantie verklaart, samen met meer specifieke factoren voor verbale, ruimtelijke en andere vaardigheden. In persoonlijkheidsonderzoek leverde dezelfde methode het vijf-factorenmodel op – openheid, consciëntieusheid, extraversie, aangenaamheid en neuroticisme – door aan te tonen dat duizenden karaktereigenschappen zich groeperen in deze brede dimensies.

De techniek onderzoekt correlatiepatronen. Variabelen die sterk met elkaar correleren, worden verondersteld een gemeenschappelijke onderliggende factor te weerspiegelen. Verschillende extractie- en rotatiemethoden kunnen tot enigszins verschillende resultaten leiden, waardoor interpretatie zowel statistisch inzicht als theoretische kennis vereist. Factoranalyse is exploratief wanneer de structuur onbekend is en confirmatief wanneer een veronderstelde structuur wordt getest.

Wanneer een groot aantal overlappende metingen moet worden vereenvoudigd tot samenhangende dimensies, is factoranalyse het standaardinstrument.