Automatische verwerking is het onbewuste coderen van incidentele informatie. Ruimte, tijd en frequentie worden geregistreerd zonder bewuste inspanning of aandacht. Dat geldt ook voor een goed geoefende vaardigheid.

Wanneer je je later herinnert waar op een pagina een bepaald feit stond, of hoe vaak je een collega die dag zag, haal je informatie op die automatisch was opgeslagen. Lezen is een ander voorbeeld: ervaren lezers verwerken de betekenis van woorden zonder ze bewust hardop uit te spreken. Het rijden van een bekende route kan zo automatisch worden dat de bestuurder aankomt met weinig herinnering aan de afzonderlijke bochten.

Automatische processen zijn snel, vereisen weinig aandacht en zijn moeilijk te onderdrukken zodra ze geactiveerd zijn. Ze maken beperkte werkgeheugencapaciteit vrij voor taken die nog steeds controle vereisen. De prijs hiervoor is een verminderde flexibiliteit; een automatische reactie kan ongepast zijn wanneer de situatie verandert. Training brengt veel vaardigheden van een gecontroleerde naar een automatische status – het doel van oefening in muziek, sport en vele beroepen.

Automatische verwerking is de manier waarop het cognitieve systeem omgaat met voorspelbare zaken, zodat de aandacht kan worden gericht op onverwachte gebeurtenissen.