Loyaliteit aan het eigen land en de overtuiging dat nationale belangen voorrang moeten krijgen, vormen de basis van nationalisme als politieke kracht. Het kan bevrijdingsbewegingen tegen het rijk aanwakkeren, maar ook uitsluitend of expansionistisch beleid stimuleren.

Nationalisme mobiliseert zich rond een gedeelde taal, cultuur, geschiedenis of etniciteit. Burgerlijke varianten benadrukken gedeelde politieke waarden en instellingen; etnische varianten leggen de nadruk op afkomst en culturele homogeniteit. Beide hebben de basis gelegd voor staatsvorming en beide hebben discriminatie of geweld tegen mensen die als buitenstaanders worden beschouwd, gerechtvaardigd.

In de hedendaagse politiek komt nationalisme naar voren in debatten over immigratie, handel, soevereiniteit en internationale instellingen. Voorstanders beweren dat het zelfbeschikking en culturele continuïteit beschermt. Critici waarschuwen dat het kan omslaan in xenofobie en de samenwerking bij gemeenschappelijke problemen kan ondermijnen. De intensiteit van nationalistische sentimenten fluctueert met economische onzekerheid, demografische veranderingen en signalen vanuit de elite.

• Geeft prioriteit aan nationale identiteit en belangen.
• Kan een maatschappelijke of etnische nadruk hebben.
• Drijft zowel bevrijding als uitsluiting aan.
• Vormt de debatten over immigratie, handel en buitenlands beleid.