Gedachten komen niet altijd in keurige zinnen tot uiting. De stream of consciousness is een verteltechniek die probeert de continue, associatieve stroom van de mentale ervaring van een personage weer te geven. Zintuiglijke indrukken, herinneringen, halfgevormde ideeën en plotselinge aandachtverschuivingen worden gepresenteerd met minimale tussenkomst van een verteller. James Joyce, Virginia Woolf en William Faulkner behoren tot de schrijvers die het meest met deze methode worden geassocieerd.

Deze techniek kan passages opleveren die direct en psychologisch authentiek aanvoelen. Het kan lezers echter ook uitdagen, omdat ze de verschuivingen moeten volgen zonder de gebruikelijke wegwijzers van een conventionele vertelling. Interpunctie kan worden verminderd of aangepast; de zinsbouw kan de sprongen van het denken weerspiegelen. Het doel is niet chaos, maar een ander soort orde – de orde van het geleefde bewustzijn in plaats van die van een gepolijst verslag.

De stream of consciousness-techniek leent zich bij uitstek voor het verkennen van innerlijkheid, herinneringen en de invloed van het heden op het verleden. Bekwaam toegepast, vergroot het de mogelijkheden van fictie en biedt het toegang tot ervaringslagen die bij meer traditionele methoden onbesproken blijven. Het blijft een van de belangrijkste vernieuwingen van de modernistische literatuur.