Trek een sluitsteen uit een boog en de hele constructie stort in. Dezelfde logica geldt in de ecologie. Een sleutelsoort heeft een onevenredig grote invloed op zijn ecosysteem in verhouding tot zijn aantal. Robert Paine bedacht de term in 1969 na onderzoek naar zeesterren aan de Pacifische kust. Toen hij de roofzuchtige zeester Pisaster verwijderde uit experimentele percelen, namen mosselen de rotsen over en verdrongen ze zeepokken, algen en andere soorten. De zeester was niet het meest talrijke organisme. Het was wel het organisme dat het ecosysteem bij elkaar hield.

Sleutelsoorten komen in verschillende vormen voor. Roofdieren reguleren de populaties van herbivoren, wat de vegetatie beschermt. Wolven in Yellowstone veranderden het gedrag van elanden en zorgden ervoor dat wilgen en populieren zich konden herstellen. Ecosysteemingenieurs, zoals bevers en prairiehonden, veranderen het landschap fysiek en creëren leefgebied voor andere soorten. Mutualisten, zoals vijgenbomen die tientallen diersoorten van voedsel voorzien, spelen een andere sleutelrol. Verwijder ze en de gevolgen verspreiden zich als een kettingreactie door de hele voedselketen.

Voorbeelden

• Zeeotters: bestrijden zee-egels en beschermen zo kelpbossen.
• Wolven reguleren de populaties van elanden en herten.
• Bevers: ze bouwen moerasgebieden die een leefgebied vormen voor vele soorten.
• Vijgenbomen: leveren het hele jaar door fruit voor dieren.

Sleutelsoorten zijn niet altijd de meest charismatische of de meest talrijke. Soms is het meest onopvallende organisme juist degene waar alles van afhangt.