Een centrale bank beheert de valuta en het monetaire beleid van een land. Ze controleert de geldhoeveelheid, stelt de rentetarieven vast en fungeert als kredietverstrekker in laatste instantie voor commerciële banken. Ze dient niet de belangen van particulieren, maar die van het bankwezen en de economie als geheel. De Federal Reserve, de Europese Centrale Bank, de Bank of England en de Bank of Japan zijn de machtigste centrale banken ter wereld.

De centrale bank beschikt over diverse instrumenten. Ze stelt de beleidsrente vast, die de leenkosten in de hele economie beïnvloedt. Ze koopt en verkoopt staatsobligaties om liquiditeit in de economie te injecteren of juist af te voeren. Ze stelt reserveverplichtingen vast voor banken. In noodsituaties verstrekt ze leningen aan banken die elders geen financiering kunnen vinden. Tijdens de crisis van 2008 en de pandemie van 2020 hebben centrale banken deze instrumenten op ongekende schaal ingezet, door voor triljoenen aan obligaties te kopen om de kredietverlening op gang te houden.

Centrale banken houden ook toezicht op banken en bewaken de financiële stabiliteit. Ze letten op zeepbellen, buitensporige schulden en systeemrisico's. Ze publiceren onderzoek en communiceren met het publiek via toespraken en verklaringen. Hun woorden beïnvloeden de markten. Een enkele zin van de Fed-voorzitter kan de aandelenkoersen doen stijgen of dalen.

Onafhankelijkheid is een kernprincipe. Centrale banken moeten beslissingen nemen op basis van economische gegevens, niet op basis van politieke druk. Die onafhankelijkheid is niet absoluut. Het Congres kan het mandaat van de Fed wijzigen. Maar in de meeste landen opereren centrale banken met een hoge mate van autonomie, omdat politici in het verleden vaak het monetaire beleid hebben beïnvloed voor kortetermijnwinst.