Một nhân vật nói rất dài trong khi những người khác lắng nghe hoặc khán giả nghe lén. Độc thoại là một bài phát biểu kéo dài. Trong kịch, nó có thể tiết lộ suy nghĩ nội tâm, thúc đẩy cốt truyện hoặc thể hiện kỹ năng hùng biện. Không giống như độc thoại nội tâm, độc thoại thường hướng đến các nhân vật khác trên sân khấu, mặc dù sự phân biệt này không phải lúc nào cũng rõ ràng.

Những đoạn độc thoại hiệu quả cần cân bằng giữa thông tin và tính cách nhân vật. Lời thoại phải nghe giống như điều mà người đó sẽ nói trong hoàn cảnh cụ thể đó. Những đoạn dài chỉ toàn lời thoại giải thích có thể tạo cảm giác gượng gạo; những đoạn độc thoại hay nhất thường xuất phát từ xung đột, khát vọng hoặc nhu cầu thuyết phục. Trong phim ảnh và truyền hình, máy quay có thể tiến lại gần, biến đoạn độc thoại thành một khoảnh khắc bộc lộ đầy cảm xúc.

Các diễn viên đánh giá cao những đoạn độc thoại được viết tốt vì chúng là cơ hội để thể hiện sự đa dạng và chiều sâu. Các nhà văn sử dụng chúng để làm chậm nhịp độ, đào sâu sự thấu hiểu tâm lý, hoặc truyền tải một thông điệp mạnh mẽ. Dù trang trọng hay mang tính đối thoại, đoạn độc thoại đều đặt một giọng nói duy nhất làm trung tâm sự chú ý và yêu cầu khán giả theo dõi những diễn biến trong suy nghĩ và cảm xúc của nhân vật.