Een monoloog is een uitgebreide toespraak waarin één personage spreekt, terwijl anderen luisteren of het publiek meeluistert. In een toneelstuk kan een monoloog innerlijke gedachten onthullen, de plot vooruithelpen of retorische vaardigheden demonstreren. In tegenstelling tot een soliloquie is een monoloog meestal gericht aan andere personages op het toneel, hoewel dit onderscheid niet altijd strikt is.

Effectieve monologen balanceren informatie met karakter. De tekst moet klinken alsof deze persoon het in die specifieke omstandigheden zou zeggen. Lange stukken pure uitleg kunnen kunstmatig overkomen; de beste monologen ontstaan ​​uit conflict, verlangen of de behoefte om te overtuigen. In film en televisie kan de camera inzoomen, waardoor de monoloog een intiem moment van openbaring wordt.

Acteurs waarderen goed geschreven monologen als een kans om hun veelzijdigheid en diepgang te tonen. Schrijvers gebruiken ze om het tempo te vertragen, psychologisch inzicht te verdiepen of een thematische boodschap krachtig over te brengen. Of de monoloog nu formeel of informeel is, hij plaatst één stem in het middelpunt van de aandacht en vraagt ​​het publiek om de gedachtegang en gevoelens van de spreker te volgen.