Ten sam fonem nie zawsze brzmi identycznie. Alofon to zależna od kontekstu odmiana fonemu, która nie zmienia znaczenia słowa w danym języku.

Angielskie przydechowe [pʰ] w pin i nieprzydechowe [p] w spin są alofonami /p/. Użytkownicy traktują je jako „ten sam dźwięk”, mimo że instrumenty wyraźnie się od siebie różnią. To, które warianty uznawane są za alofony, zależy od języka; kontrast w jednym języku może być automatyczną odmianą w innym.

Fonolodzy odkrywają alofony, sprawdzając ich komplementarność i brak par minimalnych. Praktyka transkrypcji zmusza uczniów do zauważania szczegółów, które ich rodzima fonologia zazwyczaj pomija. Reguły alofoniczne stanowią podstawową część wzorca dźwiękowego języka.

• Przewidywalna odmiana fonemu
• Nie tworzy różnic znaczeniowych w języku
• Często w dystrybucji uzupełniającej
• Specyficzne dla danego języka, a nie uniwersalne