Bewustzijn komt zonder aankondiging. Het ene moment is de wereld er gewoon – licht op een muur, het gewicht van een stoel, het zachte geluid van verkeer – en het volgende moment registreert iets dat geregistreerd wordt. Het bewustzijn benoemt die registratie, het feit dat de ervaring überhaupt plaatsvindt in plaats van donker en leeg te blijven.

Filosofen discussiëren al eeuwen over waaruit het is opgebouwd. Sommigen beschouwen het als een fundamenteel kenmerk van het universum, anderen als een emergente eigenschap van bepaalde complexe systemen, weer anderen als een soort illusie die wordt gegenereerd door de drukke boekhouding van de hersenen. Het moeilijke probleem, zoals David Chalmers het formuleerde, is verklaren waarom fysieke processen gepaard zouden gaan met enig innerlijk leven. Waarom voelt het vuren van neuronen als iets?

Het dagelijkse bewustzijn is niet uniform. Het verschuift tussen gerichte aandacht, dagdromen, scherpe pijn en het schemerlicht van net wakker worden. Slaap en anesthesie laten zien dat het kan worden uitgeschakeld; bepaalde medicijnen en meditatieve toestanden tonen aan dat het kan worden uitgerekt of op onverwachte manieren kan worden gekleurd. Dieren vormen een verdere puzzel: de meeste onderzoekers accepteren nu dat zoogdieren en vogels een bepaalde vorm van bewustzijn bezitten, maar de grenzen ervan blijven controversieel.

• Fenomenaal bewustzijn is het pure gevoel van ervaring.
• Toegankelijkheidsbewustzijn is de beschikbaarheid van informatie voor rapportage en controle.
• Zelfbewustzijn voegt daar het gevoel aan toe dat de ervaring toebehoort aan een voortdurend subject.

Wat de uiteindelijke aard ervan ook moge zijn, bewustzijn is de voorwaarde waaronder iets überhaupt betekenis voor ons heeft.