Bij een bilateraal afstammingssysteem traceert iemand zijn of haar voorouders via de lijnen van beide ouders. Dat klinkt voor veel mensen tegenwoordig vanzelfsprekend, maar het is niet universeel. Sommige samenlevingen erkennen alleen de moederlijn, andere alleen de vaderlijn. Bilaterale afstamming, ook wel cognatische afstamming genoemd, houdt rekening met beide kanten. Je behoort tegelijkertijd tot de familie van je moeder én tot de familie van je vader.

Dit systeem komt veel voor in jagers-verzamelaarssamenlevingen en in veel moderne industrielanden. Het biedt flexibiliteit. Als één kant van de familie afstandelijk of onbehulpzaam is, kan iemand op de andere kant steunen. Erfenis, woonplaats en steunnetwerken kunnen, afhankelijk van de omstandigheden, via beide takken lopen. Het nadeel is dat het groepslidmaatschap minder scherp gedefinieerd is. Er is geen enkele clan of afstammingslijn die je automatisch claimt.

Hoe het in de praktijk werkt

• Verwantschapstermen maken vaak onderscheid tussen familieleden op basis van tak en generatie.
• De erfenis kan worden verdeeld onder de erfgenamen van beide ouders.
• Stellen kunnen in de buurt van de familie van een van beide partners wonen.
• Ondersteuningsnetwerken kunnen veranderen naarmate de behoeften veranderen.

Bilaterale systemen laten zien dat verwantschap geen vaststaand patroon is. Het is een geheel van keuzes, gevormd door ecologie, economie en geschiedenis.