De 'zorg-en-vriendschapsreactie' is een stressreactiepatroon waarbij de zorg voor het nageslacht en het zoeken naar sociale contacten centraal staan. Shelley Taylor en collega's hebben dit patroon voorgesteld als aanvulling op het klassieke vecht-of-vluchtmodel, en merkten op dat het vooral bij vrouwen prominent aanwezig lijkt te zijn.

Onder dreiging beschermen en kalmeren verzorgende gedragingen de nakomelingen; vriendschapsgedragingen bouwen en onderhouden sociale netwerken die wederzijdse bescherming en steun bieden. Er wordt aangenomen dat oxytocine deze reacties bevordert, in samenwerking met opioïde en dopaminerge systemen. Dit patroon is niet exclusief voor vrouwtjes, maar er zijn wel sekseverschillen in de prevalentie en intensiteit ervan gedocumenteerd in diverse studies.

Het 'zorgen en bevriend raken'-model helpt verklaren waarom vrouwen vaak sterkere, op verbondenheid gerichte reacties vertonen op stress en waarom sociale steun voor hen een bijzonder krachtige buffer vormt. Het breidt het repertoire van erkende stressreacties uit, voorbij agressie en terugtrekking, en benadrukt de evolutionaire waarde van zorgzaamheid en het opbouwen van allianties onder druk.

Wanneer stress leidt tot zorgzaamheid en toenadering in plaats van vechten of vluchten, is het patroon van zorgen en vriendschap sluiten zichtbaar.