Một nhân vật trên sân khấu một mình nói lên suy nghĩ của mình. Độc thoại là lời nói riêng tư được đưa ra trước công chúng. Các vở kịch của Shakespeare rất giàu những đoạn độc thoại; câu "Sống hay không sống" của Hamlet là nổi tiếng nhất. Thủ pháp này cho phép khán giả nghe được những cuộc tranh luận nội tâm, động cơ tiềm ẩn hoặc trạng thái cảm xúc mà các nhân vật khác không chia sẻ.

Khác với độc thoại thường hướng đến người khác trên sân khấu, độc thoại nội tâm được hướng đến chính bản thân hoặc khán giả như những người tâm sự. Nó tạo ra sự thân mật và sự trớ trêu kịch tính: khán giả biết nhiều hơn các nhân vật khác. Kịch và phim hiện đại đã phát triển các kỹ thuật liên quan—lồng tiếng, trực tiếp hướng vào máy quay—nhưng độc thoại nội tâm kinh điển vẫn là một mô hình mạnh mẽ.

Viết một đoạn độc thoại hiệu quả đòi hỏi phải làm cho những suy nghĩ riêng tư nghe vừa tự nhiên vừa sâu sắc. Bài phát biểu phải giúp người nghe hiểu rõ hơn trong khi vẫn giữ đúng giọng điệu và hoàn cảnh của nhân vật. Khi thành công, đoạn độc thoại trở thành khoảnh khắc thấu hiểu sâu sắc về cách thức hoạt động của một tâm trí đang chịu áp lực.