Postać na scenie wypowiada swoje myśli na głos. Monolog to prywatna mowa, wygłoszona publicznie dla publiczności. Sztuki Szekspira obfitują w monologi; najsłynniejszym jest „Być albo nie być” Hamleta. Ten zabieg pozwala widzom usłyszeć wewnętrzne debaty, ukryte motywy lub stany emocjonalne, których nie podzielają inne postacie.

W przeciwieństwie do monologu, który zazwyczaj jest skierowany do innych osób na scenie, solilokwium jest skierowane do samego siebie lub do publiczności jako powierników. Tworzy to intymność i ironię dramatyczną: publiczność wie więcej niż inne postacie. Współczesny dramat i film rozwinęły podobne techniki – narrację z offu, bezpośrednie zwracanie się do kamery – ale klasyczny solilokwium pozostaje silnym modelem.

Napisanie skutecznego monologu wymaga, aby prywatne myśli brzmiały jednocześnie naturalnie i wyostrzenie. Mowa musi pogłębiać zrozumienie słuchaczy, jednocześnie pozostając wierna głosowi i sytuacji postaci. Jeśli się to uda, monolog staje się momentem skupionego wglądu w funkcjonowanie umysłu pod presją.