Niet alles wat ertoe doet, wordt gemeten. Een latente variabele is iets dat wordt afgeleid uit waargenomen gegevens en dat de uitkomsten beïnvloedt, maar niet direct zichtbaar is. Intelligentie, motivatie en de ernst van een ziekte vallen allemaal in deze categorie.

Modellen gebruiken latente variabelen om patronen in waargenomen data te verklaren. Factoranalyse groepeert gecorreleerde metingen in onderliggende factoren. Variationele autoencoders leren een latente ruimte die de structuur van afbeeldingen of tekst vastlegt. Onderwerpmodellen leiden thema's af uit documenten.

Veelvoorkomende toepassingen van latente variabelen

• Dimensiereductie
• Generatieve modellering
• Onderwerpen ontdekken in tekst
• Psychometrische meting
• Causale inferentie met niet-waargenomen verstorende factoren

Interpretatie is lastig. Een latente variabele is een wiskundige constructie, geen bewezen entiteit. Twee modellen kunnen verschillende latente structuren vinden die dezelfde data even goed verklaren. Het toekennen van betekenis aan latente dimensies vereist zorgvuldigheid.